CURAÇAO – Leidse onderzoekers ontdekten bij toeval een briefje uit 1783 in het Papiaments. Zij werken aan taalkundig onderzoek naar Nederlandse gekaapte brieven. Dit onderzoek ‘Brieven als buit’ is een project van hoogleraar Marijke van der Wal.

Anna Elisabeth Schermer-Charje schreef het Papiamentse briefje in naam van haar pasgeboren zoontje Jantje en stuurde het naar echtgenoot Dirk Schermer die zich toen in Rotterdam bevond. Mi papa bieda die mi Courasson (‘Mijn papa, leven van mijn hart’), bieni prees toe seeka bo joego doesje (‘kom snel bij je lieve kind’), zo begint het briefje dat Dirk Schermer nooit heeft ontvangen.

Waarde
De waarde van het Papiamentse briefje werd bevestigd door Bart Jacobs van de Universiteit van Konstanz. Hij kon zijn enthousiasme niet verbergen toen hij het briefje onder ogen kreeg dat in 1783 vanuit Curaçao naar Rotterdam werd gestuurd. Het Papiaments van het huidige, Aruba, Bonaire en Curaçao, was immers aanvankelijk een gesproken communicatiemiddel. De oudste twee geschreven teksten dateren pas uit de late achttiende eeuw. Daar is nu deze derde tekst aan toegevoegd.

Intrigerende vragen
De Leidse onderzoekers troffen het opmerkelijke document aan in de Londense National Archives, ingesloten in een vanuit Curaçao verstuurde Nederlandse brief. Het briefje roept intrigerende vragen op, bijvoorbeeld naar het gebruik van het Papiaments onder de Nederlanders die zich op Curaçao hadden gevestigd en over de verstaanbaarheid van het Papiaments voor zeelieden als stuurman, later kapitein, Dirk Schermer. Anna Elisabeth Schermer-Charje beheerste het Papiaments, dat zij zo regelmatig in haar omgeving moet hebben gehoord, op een heel redelijk niveau.

Erfgoeddocument
Hoogleraar Marijke van der Wal werkt sinds 2008 met haar team aan het project Brieven als buit. Doel van het project is het taalgebruik te onderzoeken van zeventiende en achttiende eeuwse privébrieven die in oorlogstijden door de Engelsen in beslag zijn genomen. Dat onderzoek geeft nieuwe inzichten in het Nederlands van mensen uit diverse rangen en standen, dus ook van de gewone man en vrouw uit die tijd. Soms zijn er onverwachte ‘bijvangsten’ zoals deze anderstalige tekst. Dit Papiaments erfgoeddocument, voorzien van een toelichting, is nu voor iedereen te lezen.

Afbeelding: © Universiteit Leiden

16 reacties op “Papiamentse tekst uit 1783 ontdekt”

  1. @Carlos(1),
    Heb ook zoiets gelezen, er is in dat prachtig land nog steeds iets over van het Nederlands recht.. Maar dat wil niet zeggen dat Indonesische (rechten)studenten persé Nederlands moeten leren om in ‘hun vaderland’ een rechtenstudie te mogen of te kunnen volgen.
    Het is nuttig, maar heus niet verplicht alleen maar omdat in Indonesie in sommige gevallen nog steeds gebruik gemaakt wordt van het (Nedlndse) Oud Burgerlijk wetboek, Er is ook vaker sprake van sharia rechtspraak. Maar goed, veel kan ik er niet mee, ben geen jurist, ben ggrn ..
    De Hollanders denken trouwens nog steeds met weemoed en verdriet aan het land waarvan ze op den duur echt zijn/waren gaan geloven dat het hun land is/zou zijn. En dat de Jappen ‘hun’ land bezetten. Maar ja, de Indonesiers hebben de blandas letterlijk uit ‘hun land’ Indonesie gejaagd! Tja, dat komt ervan als een volk dat nog veel eerder dan de barbaarse Hollandse rovers beschaving kende, gedurende bijna 3 eeuwen als beesten, lustobjecten en slaven door diezelfde Hollanders zijn behandeld. :wacko:

    Biba Indonesia, Leve Soekarno rip 😆

  2. @ kid creole, jij bent echt een vervelend mannetje. waarom schrijf je niet in het Papiamentu, of kan je dat zeker niet!! Want ja, hoe moet je een spreektaal opschrijven?! Ik kan de accenten plaatsen, kan jij dat zelf wel als uber yu’i korsou dat je bent? Mooi taalgebruik, gebruik je trouwens om je standpunt door te drukken, Wiels aanhanger zeker? Ook zo’n prutser!!

  3. Zo zie je maar dat blanken al in de 18de eeuw al Papiamentu spraken. Hoezo blanken geen Curacaoenaars?

  4. @ Kid Creole. dat de nederlandse taal een lelijke zeiktaal is waarin niemand in het Westelijk halfrond geinteresseert is.

    Dan is het toch knap, dat er op de wereld ruim 200 leerstoelen op universiteiten zijn. Verder is de taaldiscussie niet interessant en uitgekauwd. Smaken verschillen.

  5. @ Kid Creole. Neen idioot, maar in alle verslagen hebben ze het over “Curacaouse handelsschepen of barkjes”.

    Rustig, rustig ik stelde alleen maar een vraag met een knipoog. Ik heb je geen enkel suggestie gedaan als zou je iets uit je duim gezogen hebben. Ik zou niet durven:-)

  6. Citaat:” dat de nederlandse taal een lelijke zeiktaal is waarin niemand in het Westelijk halfrond geinteresseert is.”

    Scherp! Las laatst ergens dat in Indonesie het bij de rechtenstudie wel nuttig is. Is dat het oostelijk halfrond?

  7. @Zorro,
    Neen idioot, maar in alle verslagen hebben ze het over “Curacaouse handelsschepen of barkjes”. Daar kan ik helemaal niets aan doen, ik heb de geschiedenis niet geschreven, maar dat waren de Hollandse rovers zelf. Curacaou was en is helaas nog steeds een kolonie van Koloniaal Nederland. Ik snap heus wel dat je niet zo goed op de hoogte bent van de nederlandse geschiedenis in de West. Ik kan hier zo een paar linkjes plakken om te bewijzen dat ik het niet uit mijn duim gezogen heb. Kan ik er wat aan doen als er over Curacaouse handelsscheepjes of barkjes geschreven wordt? Nee toch?

  8. @Ongerust,
    ach, van een neuszeikert als jij, die trouwens nooit onderbouwde reacties produceert, behoef ik geen pluim. Ik heb je niks gevraagd. Jouw zeikreacties zeggen me niks, hebben me nooit iets gezegd en nog steeds niet! Als je soms suggereert dat de nederlandse taal wél een wereldtaal is, kan ik je nu al mededelen dat de nederlandse taal een lelijke zeiktaal is waarin niemand in het Westelijk halfrond geinteresseert is.

    Bovendien heb ik het niet over mensen die uit Nederland kwamen, maar ze waren wel afstammelingen van Nederlanders en andere Europeanen. Ik had het over creolen, dat zijn blanken die op Curacao geboren en getogen waren.. én over gecreoliseerde slaven en vrije gecreoliseerde zwarten en mulatten die op Curacao waren geboren, aldus alle twee groepen echte Curacaoenaars.

    Ik sluit natuurlijk niet uit dat er ook Hollanders op het eiland verbleven die het papiamentu machtig waren, maar ik heb het voornamelijk over Curacaoenaars! Het overgrote deel van de blanke Curacaoenaars konden nauwelijks of helemaal geen nederlands praten. Behalve die zogenaamde racistische ‘hogere protestanten’ die de lagere protestanten eigenlijk als een stel tokkies beschouwden en ook nog ziekelijk jaloers waren op de Sefardische Joodse Curacaoenaars, dat vanwege hun commercieel succes en voorspoed.! Het was iig allemaal Papiamentu en Spaans dat door die lieden gebezigd werd., niks Nederlands. Lubida esei swa. 😉

  9. @ Kid Creole. Ben ook bekend met het verhaal van een Curacaos handelsbarkje dat ergens in de 18e of 19e eeuw in een N.Amerikaanse haven werd opgebracht.

    Dus Curacao was ook ooit een varende handelsnatie als Nederland, Engeland, Portugal, Spanje weliswaar met barkjes maar toch. Waren er toen al drugs?

  10. Later is het Papiaments natuurlijk ook ingevoerd in Engeland, Frankrijk, Zuid Amerika, Noord Amerika en China, vanwege het enorme van belang van Curacao, in de wereldhandel . .(sorry, kon het even niet laten 🙂 ).

  11. @ kid creole: eindelijk een onderbouwd verhaal, chapeau (dat is Frans en geen Papialands, maar a la). Tja, in de Jordaan in Amsterdam werd ook een eigen taaltje gesproken, net als het Jiddisch onder de Joden, het Gronings in Groningen, het Limburgs, het Hollands en het Fries. NL was in die tijd alles behalve een eenhied en elk ‘gewest’ had haar eigen taaltje. De machtsstructuur was Hollands, waardoor uiteindelijk het Hollands de algemene taal geworden is. Bovendien had het Hollands daardoor veel meer status.

    Het is dus niet vreemd dat de blanke Curacaoenaars hier hun eigen taaltje hadden, waarmee ze dan ook nog konden converseren met hun slaven. Deze mensen spraken hun eigen Nederlandse dialect en het Papiaments, maar hun Hollands was inderdaad vaak heel slecht. Deze mensen kwamen van oorsprong gewoon uit NL (behalve de slaven uiteraard), maar meestal niet uit Holland, vandaar dus.

  12. Zo geweldig opzienbarend is deze ontdekking ook weer niet. Het was allang bekend dat de Nederlanders die 3 eeuwen tot 1 eeuw geleden op Curacao gevestigd waren, in navolging van de Sef.Joodse Curacaoenaars, zich het papiamentu hadden eigengemaakt. Trouwens ook de andere NoordEuropeanen die op het eiland woonden spraken papiamentu. Het betrof voornamelijk de wat men toendertijd noemde ‘lagere protestanten’.
    Behalve dat ze papiamentu spraken aten ze ook nog het volksvoedsel, kabritu stoba met funchi. 😆
    Dat tot afgrijzen van NLndse fuctionarissen die zo af en toe het eiland aandeden. Er zijn in de archieven genoeg officiele documenten en verslagen beschikbaar die het aantonen. Ik heb er een paar leuke verhalen over gelezen, moet ik maar ff uit het hoofd doen, ala.

    Zo bestaat er een waargebeurd verslag over de koloniale raad, ik denk omstreeks de eeuwwisseling, die uit 9 of 10 leden bestond, waaronder 2 kleurlingen. Het verhaal gaat dat máár 3 van de 10 leden, een beetje nederlands spraken, maar eigenlijk niet. Er was maar 1 die redelijk nederlands sprak en verstond. Maar juist nav die niet aflatende kritiek van die bovenal onbeschofte Hollandse functionarissen, besloten de blanke Curacaouenaars op een gegeven moment maar om van het Papiamentu hun voertaal te maken en kozen bovendien voor het Spaans ipv voor het Nederlands. Later gaven de ‘zogenoemde ‘hogere protestanten’ zich ook over aan het papiamentu. Vind het toch zo leuk. 😆

    Ben ook bekend met het verhaal van een Curacaos handelsbarkje dat ergens in de 18e of 19e eeuw in een N.Amerikaanse haven werd opgebracht. Maar er was een probleem, want de bemanning die uit blanke Curacaoenaars en Curacaouse zwarten bestond, kon zich enkel in het papiamentu uitdrukken, de Amerikanen of waren het de Engelsen noemden die taal “Poppemiento of poppamento”. (Ik geloof dat ze ook Spaans spraken, maar om problemen met de Amerikaanse autoriteiten te voorkomen deden ze alsof ze alleen papiamentu konden praten, tenminste, dat denk ik…)
    Tja, het was zoiets. Nou ja, ik kan me het verhaal niet meer zo goed herinneren, maar het zijn wel hele leuke waargebeurde anekdotes uit de korte geschiedenis van Curacao. 😉

  13. Grappig om te constateren dat het Papia van toen nog veel fonetischer werd geschreven dan nu. Daar kun je aan zien dat het echt een gesproken taal was, die nog maar nauwelijks werd geschreven. Had wat mij betreft zo mogen blijven, maar goed. . .

  14. Wat vooral opvalt is het phonetisch karakter van de schrijfstijl? Frank Martinus, kom er eens in?

  15. Voor de volledige tekst zie: http://www.hum.leiden.edu/research/letters-as-loot/project/monthly-letter-november-2012.html

    The text of the letter follows below with an English translation.

    1 Mi papa bieda die mi Courasson
    ‘My father, life of my heart’

    2 bieni prees toe seeka bo joego doesje
    ‘come to your sweet son quickly’

    3 mi mama ta warda boo, mie jora toer dieja pa mie papa
    ‘my mother awaits you, I cry all day for my father’

    4 Coemda Mie groot mama pa mie ie mie tante nan toer
    ‘greet my grandmother and all my aunts for me’

    5 papa doesje treese oen boenieta son breer pa boo jantje
    ‘dear father, bring a nice hat for your Jantje’

    6 adjoos mie papa bieda die mi Courasson
    ‘goodbye my father, life of my heart’

    7 djoos naa boo saloer pa mie i pa mie mama
    ‘may God give you health for me and for my mother’

    8 mie groot mama ta manda koemenda boo moetje moetje
    ‘my grandmother sends you lots of greetings’

    9 mie ta bo joego Doe[s]je toena mortoo
    ‘I am your sweet son until death do us part’

    10 Dit heeft uw Jantje geschreeven, nogmals adjoos vart wel
    ‘Your Jantje has written this, goodbye once more [and] fare well.’

  16. Grappig. Hoop dat ze Jantje ook Nederlandsch hebben geleerd :-).